De vervolging |
| Voor de oorlog |
|
| In vrijwel alle landen van Europa leefden sinds het begin van onze jaartelling joden. Ook in Nederland leefden ze al eeuwenlang. Al die jaren hadden ze de gewoontes die bij het joodse geloof horen, weten vol te houden. Daardoor waren ze als bevolkingsgroep duidelijk herkenbaar. En hoe het nou komt, is moeilijk uit te leggen, maar als het in een land slecht ging, dan kregen heel vaak de joden de schuld, dan werden ze gediscrimineerd en uiteindelijk vervolgd. Niet in Nederland, daar leefden bij het begin van de oorlog zo'n 140.0000 joden, heel gewoon en zonder problemen. |
| Verzet is voor mij opkomen voor jezelf en je verdrukte medemens want ik denk dat daar waar een mens onderdrukt wordt, de gehele mensheid wordt onderdrukt. | Nooit in de geschiedenis is de vervolging van de joden zo erg geweest als in de tijd toen Adolf Hitler aan de macht was. Hitler haatte joden zo erg dat hij besliste dat ze niet meer mochten leven, hij wilde ze allemaal vermoorden. |
| Meer dan 20.000 joden vluchtten uit Duitsland naar het veilige Nederland om uit handen van de nazi's te blijven. Ze werden ondergebracht in het opvang kamp Westerbork, dat dus voor de oorlog begon door de Nederlandse regering is gebouwd. | |
| De Bezetting | "Sluit onze grenzen..." |
| Toen Nederland door de Duitsers bezet was, veranderde alles voor de joodse Nederlanders. Meteen kwamen er anti-joodse maatregelen net als in Duits land. Eerst wilde de bezetter weten wie er allemaal joods waren. Dat lijkt vrij onschuldig maar de bedoeling was om de joden te isoleren, als groep apart te zetten. |
 |
 |
Daarna werd het snel erger: joden werden ontslagen, ze moesten hun bezittingen opgeven, mochten niet meer naar het strand, park, bioscoop etc. Vanaf 2 mei 1942 moesten ze altijd een gele jodenster dragen. |
| Na het isoleren kwam het deporteren, het wegvoeren van alle joodse Nederlanders naar concentratiekampen in Polen en Duitsland. Eerst moesten ze naar het verzamelkamp Westerbork in Drenthe. Dat was nu niet langer een opvangkamp voor gevluchte joden maar een doorgangskamp naar de vernietigingskampen. In kamp Westerbork bleven ze maar kort. Er waren woonbarakken, werkplaatsen en een winkel. Daar kon je met speciaal kampgeld wat kleinigheden kopen. |
|
 |
Vanuit Westerbork vertrok wekelijks een lange trein naar de concentratiekampen Auschwitz en Sobibor. Van de 140.000 joodse Nederlanders overleefden meer dan 100.000 de oorlog niet. Van de ruim 750 joden die in Fryslân woonden, zijn er 604 verjaagd en vermoord |
|
Namenlijst omgekomen joden uit de provincie Fryslân |
| Het lukte maar weinig joden om een schuilplek te vinden. Als je je voor de bezetters wilde verstoppen (onderduiken) was je afhankelijk van anderen. Wie wilde, met het gevaar om zelf gepakt te worden, onderduikers hebben? En voor hoelang? Hoe kwam je aan voldoende voedsel en kleding? In Fryslân zijn ongeveer 1500 joden uit heel Nederland aan een onderduikplaats geholpen. |
 |
| Roma en Sinti |
| In Nederland werden niet alleen joden vervolg, ook Sinti en Roma, "zigeuners", waren het slachtoffer van discriminatie en racisme. Geschat wordt dat er in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog tussen de 200.000 en 500.000 Sinti en Roma zijn vermoord. |
| Literatuur: Een Tweede Wereldoorlog G. Koopmans. Leeuwarden, 1997 Friesland en de Tweede Wereldoorlog J.J. Huizinga. 1996 Leeuwarden Bezettingstijd in Friesland deel I t/m III P. Wijbenga. 1995 Leeuwarden |
Afbeeldingen: De afbeeldingen van voorwerpen en de foto's zijn afkomstig uit het fotoarchief van het Verzetsmuseum Friesland. Mocht iemand menen rechten te kunnen laten gelden, neemt u dan contact op met het museum. |
|
