Het Verzet |
Verzet is: 'Tegenstand bieden'. |
|
Ferset is foar my net bûgje |
Wolters' woordenboeken |
| A: De illegale pers | |
| Voor de oorlog | |
| Er verschenen voor de oorlog, net als vandaag de dag, veel kranten en tijdschriften. Daarin werd over van alles en nog wat geschreven: positief maar ook negatief. Je mocht schrijven waar je voor of tegen was, wat je mooi of lelijk vond, als je het maar netjes deed. De vrijheid om te schrijven wat je wilt noemen we 'persvrijheid' | |
| De bezetting | |
| Tijdens de bezetting werd dat allemaal anders. Kritiek op Hitler en de nazi's, het niet eens zijn met de NSB en de bezetting was verboden. Het was al gevaarlijk er over te praten, laat staan dat je het opschreef en drukte! Dat werd streng gecontroleerd. Dat heet censuur. Als een krant zich daar niet aan hield dan mocht hij niet meer verschijnen. Veel mensen zegden hun abonnement op omdat er toch alleen maar propaganda (reclame voor de bezetter) in de krant stond. Van luisteren naar de radio werd je ook niet veel wijzer want die stond ook onder controle. Het was echt een probleem om aan ongecensureerd, betrouwbaar nieuws te komen. |
 |
 |
De illegale pers |
| Betrouwbaar nieuws is ontzettend belangrijk. Als je niet weet wat er in de wereld om je heen gebeurt dan weet je niet wat waar is en wat niet waar is. De enige manier om onder de censuur uit te komen was zelf stiekem (illegaal) een krant maken. Dat was niet eenvoudig. Het schrijven gaat nog wel maar het drukken en verspreiden was echt een probleem en levensgevaarlijk. Het nieuws voor de illegale krant was voor een groot deel afkomstig van de uitzendingen van de Engelse radio (BBC) en Radio Oranje, de Nederlandse zender in Londen. |
| Op het maken en verspreiden van illegale krantjes stonden zware straffen. Er zijn veel medewerkers van de illegale pers gevangen genomen, een groot aantal heeft de oorlog niet overleefd. Er zijn in Nederland meer dan 1300 verschillende 'illegale krantjes' verschenen. Sommige bestaan vandaag nog bijvoorbeeld Vrij Nederland, Trouw en het Parool. |
 |
 |
Boekjes en gedichten |
| Door de makers van de illegale krantjes werden ook illegaal pamfletten, boekjes en gedichten gedrukt. Het geld dat daar mee verdiend werd, gebruikten ze om weer ander Verzetswerk mee te kunnen betalen. Bijvoorbeeld de hulp aan onderduikers. | |
| B: Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers | |
| Onderduikhulp |
 |
| Er waren veel mensen die zich in de oorlogsjaren moesten verstoppen voor de Duitsers. Verzetsmensen, mannen die niet in Duitsland wilden werken en joden, allemaal hadden ze een veilige onderduikplaats nodig. Hoe langer de oorlog duurde, hoe meer onderduikers er kwamen. Want er kwamen steeds meer mensen in opstand tegen de bezetter. Vele tienduizenden Nederlanders hebben voor korte of langere tijd een veilige schuilplaats weten te vinden, maar meer dan honderdduizend Nederlanders is dat niet gelukt. |
 |
Landelijke hulp aan onderduikers (LO) |
| Vanaf 1943 bestond er een netwerk van contacten tussen de verschillende verzetsmensen in Nederland. In totaal hebben zich wel meer dat 14.000 mensen bezig gehouden met onderduik hulp. De L.O. had als eerste taak om op zoek te gaan naar onderduik-adressen. Maar al die onderduikers moesten ook eten en hadden ook kleren nodig en valse papieren. En er was geld nodig om de gezinnen, waarvan de man was ondergedoken, toch wat geld te kunnen geven. |
| Vervalsingswerk |
Verzet is voor mij |
| Mensen uit het verzet maakten vervalste papieren. Bijvoorbeeld persoonsbewijzen waarop natuurlijk een valse naam en een aangepaste foto op stonden. Dat vervalsen was een heel precies karweitje. Er waren maar weinig mensen die dat goed konden. |
 |
Voedsel en kleding waren tijdens de oorlog niet zomaar te koop. Aan geld alleen had je niks. Je had ook bonkaarten nodig. Daar kreeg iedereen evenveel van, zo kon het weinige wat er was eerlijk verdeeld worden of je nou rijk was of arm. Maar onderduikers hadden geen bonkaarten! Ze hadden zich immers verstopt en kregen natuurlijk geen bonkaarten naar hun schuilplaats gestuurd. Om toch aan bonnen voor voedsel en kleding te komen werden er door verzetsmensen overvallen gepleegd op kantoren en gemeentehuizen waar die bonnen uitgereikt werden. |
|
Verzet is voor mij in opstand komen tegen onderdrukking en onrecht! |
| Het Nationaal Steunfonds (NSF) |
 |
| Het N.S.F. zorgde voor geld voor het verzet. Want de hulp aan onderduikers en al het andere verzetswerk koste veel geld. Het Nationaal Steunfonds probeerde aan geld te komen door geheime inzamelingsacties en leningen. Soms maakten onderduikers ook spullen die konden worden verkocht bijvoorbeeld tegeltjes met hoopvolle teksten. De opbrengst hiervan ging dan naar het N.S.F. |
 |
C: Het gewapend verzet |
| De Knokploegen (KP) | |
| Naast het maken van illegale krantjes, het helpen van onderduikers, verzet door niet meer te werken (staken) en spionage was er een kleine groep mensen actief in het gewapend verzet. Ze werkten in kleine groepjes en heetten Knokploegen (KP).Het belangrijkste werk van de Knokploegen was het plegen van overvallen op kantoren en gemeentehuizen. Want daar werden allerlei officiële papieren bewaard die bijvoorbeeld voor onderduikers van levensbelang waren. Een aantal malen werd er een gevangenis of een politiebureau 'gekraakt' om gevangen genomen verzetsmensen te bevrijden. |
 |
De Overval, 8 december 1944 |
| De beroemdste Kraak is gepleegd in Leeuwarden op 8 december 1944. Toen werden uit de oude gevangenis in Leeuwarden 51 verzetsmensen door hun vrienden van de KP uit de cel bevrijd, en daarbij is niet één schot gelost. | |
| De reactie op gewapend verzet | |
| De reactie van de bezetter op gewapend verzet was heftig. Elke daad van gewapend verzet werd dubbel en dwars vergolden. Na een overval, een aanslag of sabotage door het verzet, werden meteen een paar onschuldige mensen opgepakt en doodgeschoten. Door deze wrede straffen probeerde de bezetter het verzet af te schrikken. | |
 |
De wapens |
| Het was niet zo gemakkelijk om aan wapens te komen, zeker in de beginjaren van de oorlog was dat een groot probleem. De eerste wapens waarover de KP beschikte waren vaak gestolen van Duitse militairen. Pas in 1944 kwamen er wapens via vliegtuigen uit Engeland. Midden in de nacht werden containers, gevuld met wapens en explosieven, afgeworpen door geallieerde vliegtuigen (wapendropping). Zo'n dropping was natuurlijk heel precies afgesproken met behulp van een geheime zender. In Friesland is 22 keer zo'n wapendropping geweest. |
| De Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS) |
| In september 1944 gingen alle vormen van verzet samenwerken in één grote organisatie, de Nederlandse Binnen- landse Strijdkrachten. De NBS moest de geallieerde helpen bij de bevrijding van Nederland. De NBS was door de vele wapenzendingen, goed bewapend en kon hierdoor een belangrijke bijdrage leveren aan de bevrijding. Er waren natuurlijk geen echte uniformen voor de verzetsmensen die bij de NBS zaten. Maar ze waren toch wel goed herkenbaar want ze droegen bijna allemaal een blauwe overall en een mouwband met de letters NBS. |
 |
| Verzet is voor mij het maken van keuzen, Waar het dus opaan komt is dat je zo tijdig en scherp ontwikkelingen in de samenleving opmerkt dat je die keuzen goed kunt maken! |
| Literatuur: Friesland Annis Domini 1940-'45 Y.N. Ypma. 1953, Dokkum Bezettingstijd in Friesland dln 1-3 P. Wijbenga. Leeuwarden, 1995 Een Tweede Wereldoorlog G. Koopmans. Leeuwarden, 1997. Friesland en de Tweede Wereldoorlog J.J. Huizinga. 1996, Leeuwarden. |
Afbeeldingen: De afbeeldingen van voorwerpen en de foto's zijn afkomstig uit het fotoarchief van het Verzetsmuseum Friesland. Mocht iemand menen rechten te kunnen laten gelden, neemt u dan contact op met het museum. |
|